پرسش:
یک آیه از قرآن مجید بیاورید که در آن فرموده باشد: «انسان اشرف مخلوقات است»؟
پاسخ:
هرگز در فهم آیات قرآن کریم، به دنبال عین واژۀ مورد نظر خود [مانند کلمۀ اشرف مخلوقات] نباشید، بلکه دقت نمایید که او چگونه همه چیز را به تفصیل بیان نموده است.
نه تنها هر انسانی، اشرف مخلوقات نیست، بلکه چه بسا انسان، از چهارپایان نیز پستتر و گمراهتر شود، چنان که فرمود:
«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ» (الأعراف، 179)
– و در حقيقت بسيارى از جنيان و آدميان را براى دوزخ آفريدهايم؛ [چرا كه] دلهايى دارند كه با آن [حقايق را] دريافت نمىكنند و چشمانى دارند كه با آنها نمىبينند و گوشهايى دارند كه با آنها نمىشنوند؛ آنان همانند چهارپايان بلكه گمراهترند، [آرى] آنها همان غافلانند.
مگر میشود مستکبران در نظامات سلطه، کفار، مشرکان، منافقان، ظالمان، جانیان، فاسدان و مفسدان را انسان، شریف و اشرف مخلوقات قلمداد نمود؟!
بیتردید، اگر تمامی انسانها، به صرف این که آدم آفریده شدهاند، اشرف مخلوقات بودند که خداوند سبحان جهنم را نمیآفرید، چرا که او هرگز بندگان شریف و اشرف خود را به جهنم نمیاندازد؛ پس معلوم میشود که کفار، مشرکان، منافقان، ظالمان، فاسقان و مفسدان و مجرمان، نه تنها اشرف نیستند، بلکه وجودشان یکپارچه آتش شده است. چنان که امیرالمؤمنین، امام علی علیه السلام، در مناجات خود با خداوند سبحان، چنین میگویند:
«فَبِالْيَقِينِ أَقْطَعُ، لَوْلَا مَا حَكَمْتَ بِهِ مِنْ تَعْذِيبِ جَاحِدِيكَ، وَقَضَيْتَ بِهِ مِنْ إِخْلادِ مُعانِدِيكَ، لَجَعَلْتَ النَّارَ كُلَّها بَرْداً وَسَلاماً، وَمَا كانَ لِأَحَدٍ فِيها مَقَرّاً وَلَا مُقاماً …» (دعای کمیل)
– پس به یقین میدانم که اگر فرمانت در به عذاب کشیدن منکرانت نبود و دستورت به همیشگی بودن دشمنانت در آتش صادر نمیشد، هر آینه سرتاسر دوزخ را سرد و سلامت میکردی و برای احدی در آنجا قرار و جایگاهی نبود … .
بنابراین، اشرف مخلوقات، همان انسانهای کامل میباشند و دیگران نیز به تناسب رشد و کمال خود، شریف میگردند.
اشرف مخلوقات، آن آدمی است که خداوند سبحان او را برگزیده و «صفوة الله» شده است، و آن حضرت نوحی است که حدود 950 سال نبی الله بود؛ و آن ابراهیمی است که خداوند متعال او را خلیل خود نامید و به امامت برگزید؛ آن موسایی که با او سخن گفت؛ آن عیسایی که مُرده را به دست او زنده مینمود و او را به سوی خود بالا برد و آن حضرت محمد صلوات الله علیه و آله است که او را خاتم الانبیاء و المرسلین و رحمة للعالمین قرار داد و حتی هیچ یک از فرشتگان خود را به چنین مقامی نرساند! دیگران از تابعین آنها نیز به میزان معرفت، ایمان و اعمال صالحشان، شریف میگردند.
آیات:
1- پیش از دمیدن روح به کالبد حضرت آدم علیه السلام، به فرشتگانش فرمود: «إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً – میخواهم جانشین [نه جایگزین] خود را در زمین قرار دهم»؛ و به تمامی فرشتگانش فرمود: کار خلقت پیکرش که به انجام رسید و در او روح دمیدم، به سویش سجده کنید و او را معلم فرشتگانش قرار داد، تا از آن چه نمیدانند، به آنها خبر دهد!
2- در آیهای فرمود: «هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا – اوست آن که هر چه در زمین هست را برای شما آفریده است» (البقره، 28)؛ و البته آن چه در زمین هست، قابل شناسایی کامل و شمارش نمیباشد!
3- در آیهای فرمود:
«وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ» (الجاثیه، 13)
– او آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است همه را از سوی خودش و به سود شما، مسخر (رام) شما ساخته، در اين نشانههای مهمی است برای كسانی كه اهل فكرند.
َ4- بهشت را برای بندگان مؤمنش آفرید و فرمود:
«وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا» (النساء، 124)
– و كسی كه چيزی از اعمال صالح انجام دهد خواه مرد باشد يا زن، اما ايمان داشته باشد، چنان كسانی داخل در بهشت میشوند و كمترين ستمی به آنها نخواهد شد.
5- در آیۀ دیگری فرمود که با بندگان مؤمنم معامله میکنم؛ جان و مالی که خودم به آنها موهبت نمودهام را از آنها میخرم، به این بها که “بهشت مالِ آنان باشد”:
«إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ …» (التوبة، 111)
– در حقيقت خدا از مؤمنان جان و مالشان را به [بهاى] اينكه بهشت براى آنان باشد خريده است … .
6- در آیاتی فرمود که در بهشت به آنان پادشاهی و سلطنت بر ملکی کبیر و وسیع میدهم، و دربارۀ هیچ یک از فرشتگانش، چنین نفرمود!
7- خداوند متعال فرشتگان مقرب و لشکریان آنها را مأمور به خدمتِ انسان و انجام امور انسان [حتی بندگان کافر و مشرکش] نموده است، اما آدمی را مأمور به خدمت فرشتگان ننموده است.
8- در یک آیه فرمود که فرشتگان حامل عرش را مأمور به دعا و استغفار برای مؤمنان نموده است:
«الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ» (غافر، 7)
– فرشتگانی که عرش را حمل میکنند و آنان که پیرامون آن هستند، همراه سپاس و ستایش، پروردگارشان را تسبیح میگویند و به او ایمان دارند و برای اهل ایمان آمرزش میطلبند، [و میگویند:] پروردگارا! از روی رحمت و دانش همه چیز را فرا گرفتهای، پس آنان را که توبه کردهاند و راه تو را پیروی نمودهاند بیامرز، و آنان را از عذاب دوزخ نگه دار.
در آیۀ دیگری فرمود که فرشتگانی را مأمور به استغفار برای تمامی اهل زمین [اعم از مؤمن و کافر] نموده است: «وَالْمَلَائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ – فرشتگان به سپاس پروردگارشان تسبيح مىگويند و براى كسانى كه در زمين هستند آمرزش مىطلبند» (الشوری، 5)
●- بنابراین، زمین و آسمانها و هر چه در آنهاست و هم چنین محشر، قیامت و بهشت خدا، با تمامی فرشتگان و نعماتش، برای انسان آفریده شدهاند؛ پس انسان برتر و شریف است؛ البته به شرط آن که بکوشد تا انسان شود؛ بکوشد در مسیر هدایت الهی قرار گیرد؛ شناخت خود را ارتقا بخشد، ایمان خود را تقویت نماید، تقوای الهی را رعایت نماید، اسماء الله را در خودش تجلی دهد، استعدادهای خداداد در وجودش را به شکوفایی برساند و به مراتب رشد، کمال و قرب الهی برسد؛ و البته انسانهای کامل، اشرف میباشند.
اگر انسان دعوت حق را بپذیرد و مسیر بندگی مخلصانه را برگزیند، خداوند سبحان، خودش او را هدایت نموده و به این مراحل و مراتب میرساند؛ چنان که فرمود:
«اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ …» (البقره، 257)
– خداوند ولیّ (سرپرست) مؤمنان است و آنها را از ظلمات به سوی نور خارج میسازد …»
و فرمود:
«وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ» (العنکبوت، 69)
– و آنها كه در راه ما جهاد (تلاش دشمنستیز) كنند، قطعاً به راههای خودمان هدايتشان خواهيم كرد و خدا با نيكوكاران است.
