پرسش:
اگر کسی قسم قرآن بخورد که با فلان کس ارتباطی نداشته باشد، اما بعداً از طریق عقد موقت با آن خانم ارتباط برقرار نماید، در این صورت آیاه گناه کرده است؟
پاسخ:
اگر قسم بخورد که کارى را انجام دهد یا ترک کند، مثلا قسم بخورد که روزه بگیرد، یا دود استعمال نکند چنانچه عمداً مخالفت کند، باید کفّاره بدهد؛ یعنى یک بنده آزاد کند، یا ده فقیر را سیر کند، یا آنان را بپوشاند و اگر اینها را نتواند باید سه روز، روزه بگیرد [1] و این در صورتی است که شرایط زیر را دارا باشد.
شرایط قسم خوردن :
اوّل: کسى که قسم مى خورد باید بالغ و عاقل باشد (و اگر مىخواهد راجع به مال خودش قسم بخورد باید در حال بالغ شدن سفیه نباشد و حاکم شرع او را از تصرّف در اموالش منع نکرده باشد) و از روى قصد و اختیار قسم بخورد، پس قسم خوردن بچه و دیوانه و مست و کسى که مجبورش کردهاند، درست نیست و همچنین است اگر در حال عصبانى بودن بى قصد قسم بخورد.
دوم: کارى را که قسم مىخورد انجام دهد باید حرام و مکروه نباشد، همچنین آن کاری را که قسم مىخورد ترک کند، باید واجب و مستحبّ هم نباشد و اگر قسم بخورد که کار مباحى را به جا آورد، باید ترک آن در نظر مردم بهتر از انجامش نباشد. نیز اگر قسم بخورد کار مباحى را ترک کند باید انجام آن در نظر مردم بهتر از ترکش نباشد.
سوم: به یکى از اسامى خداوند عالم قسم بخورد که به غیر ذات مقدس او گفته نمىشود؛ مانند «خدا» و «اللَّه» و نیز اگر به اسمى قسم بخورد که به غیر خدا هم مىگویند، ولى به قدرى به خدا گفته مىشود که هر وقت کسى آن اسم را بگوید، ذات مقدّس حقّ در نظر مىآید، مثل آن که به خالق و رازق قسم بخورد صحیح است. بلکه اگر به لفظى قسم بخورد که بدون قرینه، خدا به نظر نمىآید، ولى او قصد خدا را کند بنابر احتیاط باید به آن قسم عمل نماید.
چهارم: قسم را به زبان بیاورد و اگر بنویسد یا در قلبش آن را قصد کند صحیح نیست، ولى آدم لال اگر با اشاره قسم بخورد صحیح است.
پنجم: عمل کردن به قسم براى او ممکن باشد و اگر موقعى که قسم مىخورد ممکن باشد و بعد تا آخر وقتى که براى قسم معین کرده عاجز شود یا برایش مشقّت داشته باشد، قسم او از وقتى که عاجز شده به هم مىخورد. [2]
مستثنا :
ولى اگر براى این که خودش یا مسلمان دیگرى را از شرّ ظالمى نجات دهد، قسم دروغ بخورد اشکال ندارد، بلکه گاهى واجب مىشود و این جور قسم خوردن غیر از قسمى است که در مسائل پیش گفته شد. [3]
نتیجه گیری :
بنابراین، اگر انسان به یکی از اسامی خداوند قسم خورده باشد و شرایط ذکر شده نیز موجود باشد، در این صورت اگر با آن قسم مخالفت نموده، مقصر است و می بایست طبق آنچه در باب کفاره ذکر شد عمل نماید.
اما در مورد سؤال شما باید گفت: اگر چه این سوگند به جهت این که به یکی از اسامی خداوند نبوده (به خاطر قسم خوردن به لفظ قرآن)، لذا از لحاظ شرعی سوگند محسوب نمی شود و اثری بر آن مترتب نمی شود. اما از این که قسم خوردید که دیگر با آن خانم رابطه نداشته باشید کار بسیار خوبی است، اما این قسم چون به لفظ جلاله نبود قسم شرعی محسوب نمی شود اما در باره عقد موقت پاسخ این است که قسم آن را بر شما حرام نمی کند در نتیجه حنث آن موجب کفاره نمی شود در این رابطه به نمایه های لینک شده زیر مراجعه کنید.
پینوشتها:
[1] . توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج 2، ص 623.
[2] . همان، ص 624.
[3] . همان، ص 628.
