تاریخ تحلیلی – انتقادی فلسفه اسلامی، نوشته یحیی یثربی (1321ش) است. وی برای تحلیل تاریخ فلسفه اسلامی از میان مدلهای فیلسوفمحور، مکتبمحور، روش و رویکردمحور، دورهمحور و موضوعمحور، مدل اخیر را برگزیده است. این مدل، پیشینه پژوهشی کمی در بررسی تاریخ فلسفه دارد.
یثربی در آغاز، به نقد و بررسی تعریف فلسفه از منظر متفکران مسلمان و فیلسوفان غرب پرداخته، سپس در مقدمهاش ضمن تعریف فلسفه، مسئلههایی را مانند اصالت وجود یا ماهیت، وجود کلیات و جایگاه آن و نیز روششناسی در تأملات فلسفی را نقد و ارزیابی کرده است. از چهار مسئله فوقالذکر، سه مسئله اول بهصورت تاریخی، تحلیل و نقد شده است و مسئله چهارم – که پیشنهادی است – باز هم جنبه تحلیلی و انتقادی به خود گرفته است، اما به دلیل آنکه چنین عنوانی در فلسفه وجود نداشته، جنبه تاریخی آن مد نظر نویسنده نبوده است. در این کتاب به اشکالات بنیادی فلسفه کانت توجه شده است. نویسنده با این نگاه موضوعمحور، ماهیت فلسفه اسلامی، اختلاف نظر فیلسوفان مسلمان در اصالت وجود یا ماهیت، تأملات فلسفی، علیت، خداشناسی، مسئله آفرینش و چیستی انسان را بررسی کرده است. در آخرین بخش از کتاب نگاهی به حکمت عملی – فلسفه سیاسی – و پیشینه آن در میان فیلسوفان اسلامی افکنده شده است و از میان آنان، به دیدگاههای فارابی توجه ویژه شده است. چند تن از کارشناسان فلسفه دیدگاههای نویسنده را بررسی و نقد کردهاند که در پایان کتاب آمده است
