در قرن بیستم تحولی بنیادین در افکار و رفتار انسان و جامعه ایرانی بر پایه اسلام ناب به وقوع پیوست که به عنوان انقلاب اسلامی شناخته شد. در پی فروپاشی نظام ستمشاهی و استقرار نظام جمهوری اسلامی در ایران، جهان شاهد تحول گفتمانی ارزشمند در جامعه اسلامی ایران است که مهمترین نمود آن را میتوان در عرصه «قدرت» ارزیابی کرد. در نتیجه این تحول، قدرت از قالب اصول رئالیستی متعارف که بر پایه زور و تحمیل اراده استوار است، خارج شده و همراه با امام خمینی (ره) الگوی تازهای را تجربه مینماید. در این الگو، ایمان، معرفت و «اقناع» نقش اساسی را ایفا میکند. این تحول شناختی در عرصه عمل نیز نتیجهبخش است که بهترین شاهد مثال آن، هشت سال مقاومت ملت ایران در برابر نظام سلطه با کارپردازی صدام است.
آنچه به تقویت توانمندی ایران در این نبرد نابرابر کمک کرد، آموزههای دینی و اصول معرفتیای بود که توانست ضمن شکوفا نمودن قابلیتهای بالقوه ملت، زمینه مناسب برای بهرهمندی از امداد الهی را نیز فراهم آورد. جان کلام آنکه، امت اسلامی در ایران به آشکارترین وجه، گونه تازهای از قدرت را تجربه و اعمال نمود که جهان مادی معاصر، در قبال آن عاجز مینمود. شاید همین عجز و سردرگمی بود که تحلیلگران را به سوی طراحی نظریههای جدید برای فراهمسازی امکان شناخت آن رهنمون کرد و مطرح شدن مفهوم «قدرت نرم» نیز در همین راستا، معنا و مفهوم مییابد.
از شواهد و قراینی که در این پژوهش ذکر شد، برمیآید که موضوع قدرت نرم بهعنوان امر حادث و بیرونی از اهمیت فوقالعادهای برای بقا و استمرار نظامهای مردمسالار، در مقایسه با نظامهای اقتدارگرا و استبدادی، برخوردار است. جمهوری اسلامی ایران نیز، بهعنوان یک نظام مردمسالار دینی، نمیتواند برای حفظ و بقای نظام، از این موضوع غفلت کند.
حمید حبیبی نیز تلاش میکند تا در کتاب قدرت نرم از دیدگاه قرآن کریم که پژوهشی علمی و دقیق به شمار میآید به این سوال مهم پاسخ دهد: قدرت نرم از نگاه قرآن چیست و چه نامیده میشود؟
چنین پژوهشی میتواند زمینه را برای مطالعات گستردهتر ایجاد کند؛ چرا که این موضوع در دنیای امروز اهمیت بسیاری دارد و اکثر کشورهای قدرتمند از این حربه برای موفقیت خود در زمینههای گوناگون استفاده میکنند.
مطالعهی کتاب قدرت نرم از دیدگاه قرآن کریم به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به علوم انسانی به ویژه مطالعات دینی و سیاسی علاقهمند هستید، این کتاب برای شما بسیار سودمند خواهد بود.
در بخشی از کتاب قدرت نرم از دیدگاه قرآن کریم میخوانیم:
قدرت نرم رسانهای مقولهای است که همکاری هماهنگ و نزدیک بخشهای نظامی، سیاسی، اطلاعاتی، امنیتی، رسانهای و تبلیغاتی یک کشور را میطلبد. در واقع، نیازهای کاذب بهوسیله «قدرتهای بیرونی» که افراد بر آنها کنترل ندارند، بر آنها تحمیل شده و شکلگیری این نیازها، نامتجانس است. براساس دیدگاه مارکوزه، براساس افکار و امیالی که از بیرون و حتی شاید آشکارا از طریق تبلیغات و ضریب رسانهها بر ما تحمیل شدهاند، به صورت آزاد عمل میکنیم. به عبارتی مردمانی که توسط رسانهها وارد مرحله اغوای ذهنی میشوند؛ «ظرفهایی هستند که برای مدتی طولانی شرطی شدهاند» (جعفرپور، 1387: 316- 315).
برای تأثیرگذاری بیشتر در جنگ نرم و تهدید نرم رسانهای، باید به این نکته توجه کرد که هر کشوری بتواند از ابزارهای متنوعتر، پرحجمتر، مدرنتر و فنّاوریهای جدید رسانهای و ارتباطی قدرت نرم استفاده کند، قادر خواهد بود موفقیت بیشتری برای خود در این عرصه تضمین کند. بر این اساس، فنّاوری به تنهایی و بدون دانش فنی و نیروی انسانی، کارآمدی چندانی نخواهد داشت. ابزارهای رسانهای قدرت نرم عبارتاند از:
یک- رادیو: یکی از دلایل فروپاشی بلوک شرق و شوروی سابق را فعالیت رادیو آزادی دانستهاند. در تمامی سالهای جنگ سرد، آمریکا از ابزارهای مختلفی جهت تهدید نرم علیه کمونیست و شوروی -دشمن و رقیب اصلی خود در سراسر جهان- استفاده کرد که یکی از آنها استفاده از تبلیغات رادیویی بود. معمولاً این رادیوها مدعی واقعنگری، دقت، عدم تعهد و پخش نظرات دیگران میباشند؛ اما با تتبع در برنامه این رادیوها، متوجه میشویم.